نظام صنفی کشور متشکل از ساختاری هرمی است که در قاعده آن «واحدهای صنفی» قرار دارند. این واحدها عضو «اتحادیههای صنفی» (مرتبط با شغل خود) میشوند. اتحادیهها در هر شهرستان زیر نظر «اتاق اصناف شهرستان» فعالیت میکنند و در نهایت «اتاق اصناف ایران» به عنوان عالیترین نهاد، مدیریت کلان و سیاستگذاری را بر عهده دارد. این ساختار دموکراتیک و مبتنی بر انتخابات است.
مهمترین وظایف اتحادیهها شامل صدور و تمدید پروانه کسب، نظارت بر فعالیت اعضا، رسیدگی به شکایات مردمی، قیمتگذاری خدمات (در برخی اصناف)، آموزش اعضا و دفاع از حقوق صنف در برابر سازمانهای دولتی (مانند امور مالیاتی و شهرداری) است. رئیس اتحادیه با رای مستقیم اعضا برای ۴ سال انتخاب میشود.
تشکلهای صنفی بازوی اجرایی دولت در تنظیم بازار هستند. در ایام خاص (مانند نوروز یا ماه رمضان)، اتحادیهها با برگزاری فروشهای فوقالعاده و نظارت بر قیمتها، مانع از کمبود کالا و گرانفروشی میشوند. تعامل سازنده رئیس اتحادیه با اعضا، کلید ثبات بازار است.